Stel je eens voor: je bent een detective op zoek naar het grootste mysterie van allemaal – jezelf. Je lichaam is de plaats delict, met maar liefst 37,2 biljoen cellen en een verbijsterende 7 miljard miljard miljard atomen. Maar waar in dit complexe systeem zit ‘jij’?

Dr. Sarah Chen, neurowetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam, heeft haar carrière gewijd aan het beantwoorden van deze vraag. “Het is verbazingwekkend,” zegt ze, “hoe we ons hele leven rondlopen met een gevoel van ‘ik’, maar als we echt gaan zoeken, kunnen we het nergens vinden.”

Chens werk bouwt voort op dat van de beroemde filosoof Thomas Metzinger, die stelde dat er niet zoiets bestaat als een ‘zelf’. “Wat we ‘ik’ noemen,” legt Chen uit, “is eigenlijk een soort verhaal dat ons brein vertelt. En het fascinerenste is dat dit verhaal pas rond ons derde levensjaar begint.”

Maar als er geen ‘ik’ is, wat ervaart dan de wereld? Hier komt Einstein om de hoek kijken. De beroemde natuurkundige suggereerde dat eigenschappen alleen betekenis hebben als ze worden waargenomen. En om waar te nemen, heb je bewustzijn nodig.

“Bewustzijn,” zegt Chen, “is mogelijk de fundamentele eigenschap van het universum. Het is als de ‘taal’ waarmee het universum over zichzelf nadenkt.”

Recent onderzoek ondersteunt deze gedachte. Met geavanceerde hersenscans en kwantummetingen hebben wetenschappers ontdekt dat ons brein op een diep niveau verbonden is met kwantumprocessen in het universum.

“Het is alsof ons brein een radio is,” legt Chen uit. “Het stemt af op het ‘bewustzijnsveld’ dat het hele universum doordringt. Ons gevoel van ‘ik’ is als een radioprogramma – het lijkt een op zichzelf staand iets, maar in werkelijkheid is het een uitdrukking van iets veel groters.”

Deze ontdekking heeft verstrekkende gevolgen. Als bewustzijn inderdaad fundamenteel is en we allemaal ‘afstemmen’ op hetzelfde veld, dan zijn we in essentie allemaal uitdrukkingen van hetzelfde bewustzijn.

“Het is als golven in de oceaan,” zegt Chen. “Elke golf lijkt gescheiden, maar in werkelijkheid zijn ze allemaal deel van dezelfde oceaan. Zo zijn wij ook allemaal deel van hetzelfde ‘bewustzijnsveld’.”

Deze inzichten beginnen nu door te sijpelen naar andere gebieden. Psychologen onderzoeken hoe dit begrip kan helpen bij de behandeling van mentale aandoeningen. Filosofen zien er een wetenschappelijke basis in voor eeuwenoude wijsheden over eenheid en verbondenheid.

Maar wat betekent dit voor ons dagelijks leven? “Het verandert alles en niets,” glimlacht Chen. “Je bent nog steeds ‘jij’, maar je beseft dat ‘jij’ veel groter en wonderlijker bent dan je ooit had gedacht. Je bent niet zomaar in het universum – je bent het universum dat zichzelf ervaart.”

Dus de volgende keer dat je in de spiegel kijkt, bedenk dan: je kijkt niet alleen naar 37,2 biljoen cellen of 7 miljard miljard miljard atomen. Je kijkt naar het universum dat zichzelf in de ogen kijkt, zich verwonderend over zijn eigen bestaan.